· 6 dk okuma

Linux Sunucu İzleme: htop, iftop, vnstat ve Flow Analizi

Linux sunucu izlemede ilk adım, sunucunun o an neyle uğraştığını htop (CPU/RAM), iftop ve nload (anlık ağ trafiği) ve vnstat (geçmiş trafik) ile görmektir. Ancak bu araçlar sunucunun içinden bakar. Saldırı tespiti ve trafik kaynağı analizi için router/switch seviyesinde üretilen flow verisine (NetFlow, sFlow, IPFIX) ihtiyacınız olur.

Bu yazıda önce dört aracı pratik komutlarla ele alıyoruz. Sonra bu araçların nerede yetersiz kaldığını ve flow tabanlı izlemenin bu boşluğu nasıl kapattığını anlatıyoruz.

Hangi araç hangi soruya cevap verir?

Soru Araç
Hangi süreç CPU/RAM yiyor? htop
Şu an hangi IP ile ne kadar trafik var? iftop
Arayüzde anlık Mbit/s kaç? nload
Bu ay/gün/saat ne kadar trafik aktı? vnstat
Trafik kimden geliyor, hangi protokol/port? Flow (nfdump, NixMon vb.)

Kurulum

Debian/Ubuntu:

sudo apt update
sudo apt install -y htop iftop nload vnstat

AlmaLinux/Rocky (iftop, nload ve vnstat için EPEL gerekir):

sudo dnf install -y epel-release
sudo dnf install -y htop iftop nload vnstat

Önce arayüz adınızı öğrenin. Eski eth0 alışkanlığı, modern sistemlerde sık hata sebebidir:

ip -br link
ip route get 1.1.1.1

Aşağıdaki örneklerde arayüz eth0 olarak geçiyor. Kendi arayüz adınızla (ens3, ens192 vb.) değiştirin.

htop: CPU, RAM ve süreç kontrolü

htop

Bakılacak yerler:

Kısayollar: F6 sıralama (CPU%, MEM%), F5 ağaç görünümü, F4 filtre, F9 süreç sonlandırma, u kullanıcıya göre filtre. Betiklerde kullanmak için top -b -n1 | head -20 daha uygundur.

iftop: Hangi IP ne kadar trafik üretiyor?

sudo iftop -i eth0 -nNP

Belirli bir trafiği filtrelemek için BPF filtresi kullanın:

sudo iftop -i eth0 -nNP -f "udp and port 53"
sudo iftop -i eth0 -nN -F 192.0.2.0/24

Ekranın altındaki TX, RX ve TOTAL satırları 2, 10 ve 40 saniyelik ortalamaları verir. Tek bir IP'den gelen ani ve yüksek RX değeri, saldırı veya kötü niyetli bir tarayıcı için ilk ipucudur. Kaynak IP'ler spoof edilmişse listede yüzlerce farklı adres göreceksiniz. Bu durumda tek tek engellemeye çalışmak anlamsızdır.

nload: Anlık bant genişliği grafiği

nload -u M eth0

-u M birimi MByte/s yapar (-u m Mbit/s). Birden fazla arayüzü grafiksiz izlemek için nload -m kullanılır. Incoming ve Outgoing grafiklerinde Curr, Avg, Max değerlerine bakın. Dışarı doğru ani sıçrama (Outgoing) ele geçirilmiş bir sunucu veya amplification kaynağı olarak kullanılma ihtimalini düşündürür.

vnstat: Geçmişe dönük trafik

vnstat paketi kurulduktan sonra servis açılmalıdır, aksi halde veri toplamaz:

sudo systemctl enable --now vnstat
vnstat --iflist
sudo vnstat --add -i eth0    # arayüz otomatik eklenmediyse

İlk dakikalarda "Not enough data available yet" mesajı normaldir. Sonrasında:

vnstat -i eth0          # özet
vnstat -i eth0 -h       # saatlik
vnstat -i eth0 -d       # günlük
vnstat -i eth0 -m       # aylık
vnstat -i eth0 -l       # canlı trafik
vnstat -i eth0 -5       # 5 dakikalık çözünürlük

Saatlik çıktıda gece 03:00'te beklenmedik bir sıçrama görürseniz, o saatte ne çalıştığına (cron, yedek, saldırı) bakmanız gerekir. Ayar dosyası /etc/vnstat.conf içindedir.

Hızlı ek kontroller

Araçlarla ilk bakıştan sonra şunlar da zaman kazandırır:

ss -s                                   # TCP durum özeti
ss -ntu state syn-recv | wc -l          # SYN-RECV sayısı
sudo conntrack -C                       # bağlantı izleme sayısı
sysctl net.netfilter.nf_conntrack_max   # limit
sudo tcpdump -nni eth0 -c 100 udp       # kısa paket örneği

SYN-RECV değeri binlerce ise SYN flood şüphesi vardır. conntrack -C değeri nf_conntrack_max'e yaklaşıyorsa, yeni bağlantılar düşmeye başlar. tcpdump'ı her zaman -c ile sınırlayın. Yoğun saldırıda sınırsız çalışan tcpdump sunucuyu daha da yorar.

Bu araçlar neden yetmez?

  1. Hat dolduysa iş işten geçmiştir. Sunucu arayüzüne giren trafik zaten sizin bağlantınızı doldurmuş olabilir. Sunucudan bakmak, sorunun yalnızca sonucunu gösterir.
  2. Tarihsel kaynak verisi yoktur. vnstat toplam byte tutar, ama "bu saldırıda hangi kaynak portlar baskındı" sorusunu cevaplamaz.
  3. Ağın tamamını görmez. Birden fazla sunucunuz veya kendi IP bloğunuz varsa her makinede ayrı ayrı araç çalıştırmak sürdürülebilir değildir.
  4. Uyarı üretmez. Siz ekrana bakmıyorsanız kimse haber vermez.

Flow tabanlı izleme nedir?

Flow izleme, paketlerin içeriğini değil özetini toplar. Router, switch veya sunucu her akış için kaynak/hedef IP, port, protokol, TCP bayrakları, paket ve byte sayısını bir collector'a gönderir. Yaygın formatlar NetFlow v5/v9, IPFIX ve sFlow'dur. Tam paket yakalamaya göre çok daha hafiftir ve haftalarca saklanabilir.

Flow verisiyle şunları yapabilirsiniz:

Linux sunucuda küçük bir deneme: softflowd + nfdump

Tek bir sunucunun trafiğini flow olarak görmek için softflowd ve nfdump yeterlidir (collector olarak ayrı bir makine önerilir):

# Collector (192.0.2.50)
sudo apt install -y nfdump
sudo nfcapd -w -D -l /var/cache/nfdump -p 2055

# Sunucu (flow üretici)
sudo apt install -y softflowd
sudo softflowd -i eth0 -n 192.0.2.50:2055 -v 9

Collector'ın 2055/UDP portunu yalnızca flow gönderen IP'ye açın. Sonra sorgulayın:

# En çok trafik alan hedefler
nfdump -R /var/cache/nfdump -s dstip/bytes -n 10

# 192.0.2.10'a gelen UDP trafiğinde baskın kaynak portlar
nfdump -R /var/cache/nfdump -s srcport/packets -n 10 'proto udp and dst ip 192.0.2.10'

Kaynak port olarak 53, 123, 11211 veya 1900 ağırlıktaysa ve paketler büyükse, bu bir reflection/amplification saldırısı işaretidir. Çok sayıda küçük TCP akışı ve yalnızca SYN bayrağı varsa SYN flood'a bakıyorsunuzdur.

Saldırı tipini flow'dan okuma

Gözlem Olası durum
Tek hedef IP'ye çok yüksek pps, küçük paketler, çok sayıda kaynak SYN/ACK veya UDP flood
Kaynak port 53/123/11211, büyük paketler Amplification
ICMP payı normalin çok üstünde ICMP flood
Giden trafik ani artmış, hedefler dağınık Ele geçirilmiş sunucu

Yaygın hatalar ve çözümleri

Ne zaman hazır bir izleme platformu mantıklı?

Kendi ASN'iniz ve IP bloğunuz varsa veya çok sayıda müşteri sunucusu barındırıyorsanız, collector, depolama, eşik tanımı ve uyarı işini elle yönetmek zorlaşır. NixMon, flow tabanlı ağ izleme ve DDoS tespiti için geliştirilmiş bir çözümdür. Trafiği hedef bazında görmenizi ve saldırıyı erken fark etmenizi sağlar. Tespit ettiğiniz saldırıyı ağ kenarında temizlemek içinse DDoS koruma ve firewall hizmetlerimize göz atabilirsiniz.

Özet kontrol listesi

  1. Arayüz adını doğrulayın (ip -br link).
  2. htop ile CPU, steal, iowait ve süreçlere bakın.
  3. iftop -nNP ile trafiğin kaynağını ve hedefini görün.
  4. nload ile anlık hızı, vnstat ile geçmişi takip edin.
  5. ss -s ve conntrack -C ile bağlantı tablosunu kontrol edin.
  6. Hat doluyorsa veya birden fazla hedef varsa flow izlemeye geçin ve eşik bazlı uyarı tanımlayın.

Sık sorulan sorular

htop, iftop ve nload arasındaki fark nedir?

htop CPU, RAM ve süreçleri gösterir. iftop hangi IP ve port çiftlerinin ne kadar trafik ürettiğini listeler. nload ise arayüzün anlık gelen ve giden hızını grafikle gösterir.

vnstat neden veri göstermiyor?

Servis çalışmıyor olabilir (`systemctl enable --now vnstat`) ya da arayüz eklenmemiş olabilir (`vnstat --add -i eth0`). Kurulumdan sonra ilk dakikalarda veri birikmediği için 'Not enough data' mesajı çıkması normaldir.

Flow izleme ile paket yakalama (tcpdump) arasındaki fark nedir?

tcpdump paket içeriğini yakalar. Yoğun trafikte ağırdır ve uzun süre saklanamaz. Flow izleme yalnızca akış özetini (IP, port, protokol, byte, paket) toplar. Bu yüzden hafiftir, uzun süre saklanabilir ve saldırı tespiti için daha uygundur.

DDoS saldırısını sunucu içinden tespit edebilir miyim?

Küçük saldırılarda iftop, ss ve conntrack ile belirti görebilirsiniz. Hat dolduğunda sunucu içinden yapılan analiz yetersiz kalır. Bu durumda ağ kenarındaki flow verisi ve otomatik eşik uyarısı gerekir.

Flow tabanlı izleme ve DDoS tespiti için NixMon'a göz atın.İncele