Linux Sunucu İzleme: htop, iftop, vnstat ve Flow Analizi
Linux sunucu izlemede ilk adım, sunucunun o an neyle uğraştığını htop (CPU/RAM), iftop ve nload (anlık ağ trafiği) ve vnstat (geçmiş trafik) ile görmektir. Ancak bu araçlar sunucunun içinden bakar. Saldırı tespiti ve trafik kaynağı analizi için router/switch seviyesinde üretilen flow verisine (NetFlow, sFlow, IPFIX) ihtiyacınız olur.
Bu yazıda önce dört aracı pratik komutlarla ele alıyoruz. Sonra bu araçların nerede yetersiz kaldığını ve flow tabanlı izlemenin bu boşluğu nasıl kapattığını anlatıyoruz.
Hangi araç hangi soruya cevap verir?
| Soru | Araç |
|---|---|
| Hangi süreç CPU/RAM yiyor? | htop |
| Şu an hangi IP ile ne kadar trafik var? | iftop |
| Arayüzde anlık Mbit/s kaç? | nload |
| Bu ay/gün/saat ne kadar trafik aktı? | vnstat |
| Trafik kimden geliyor, hangi protokol/port? | Flow (nfdump, NixMon vb.) |
Kurulum
Debian/Ubuntu:
sudo apt update
sudo apt install -y htop iftop nload vnstat
AlmaLinux/Rocky (iftop, nload ve vnstat için EPEL gerekir):
sudo dnf install -y epel-release
sudo dnf install -y htop iftop nload vnstat
Önce arayüz adınızı öğrenin. Eski eth0 alışkanlığı, modern sistemlerde sık hata sebebidir:
ip -br link
ip route get 1.1.1.1
Aşağıdaki örneklerde arayüz eth0 olarak geçiyor. Kendi arayüz adınızla (ens3, ens192 vb.) değiştirin.
htop: CPU, RAM ve süreç kontrolü
htop
Bakılacak yerler:
- Load average: Çekirdek sayısını (
nproc) aşan kalıcı bir değer kuyruk oluştuğunu gösterir. - Mavi/kırmızı/yeşil CPU çubukları: Kırmızı çekirdek (kernel) süresini gösterir. Yüksek kırmızı oran, yoğun paket işleme veya sistem çağrısı demektir. Ağ saldırılarında softirq yükü de burada görünür.
st(steal): VDS'te hypervisor sizden CPU zamanı alıyorsa yükselir. Sürekli yüksekse sorun sizin uygulamanızda değildir. Kaynak yerleşimini sağlayıcınızla konuşmanız gerekir.wa(iowait): Disk bekleme süresi. Yüksekse veritabanı veya yedekleme işi diski boğuyor olabilir.
Kısayollar: F6 sıralama (CPU%, MEM%), F5 ağaç görünümü, F4 filtre, F9 süreç sonlandırma, u kullanıcıya göre filtre. Betiklerde kullanmak için top -b -n1 | head -20 daha uygundur.
iftop: Hangi IP ne kadar trafik üretiyor?
sudo iftop -i eth0 -nNP
-nDNS çözümlemeyi kapatır. Kapatmazsanız ekran yavaşlar ve gecikir.-Nport adlarını sayıya çevirir.-Pportları gösterir.
Belirli bir trafiği filtrelemek için BPF filtresi kullanın:
sudo iftop -i eth0 -nNP -f "udp and port 53"
sudo iftop -i eth0 -nN -F 192.0.2.0/24
Ekranın altındaki TX, RX ve TOTAL satırları 2, 10 ve 40 saniyelik ortalamaları verir. Tek bir IP'den gelen ani ve yüksek RX değeri, saldırı veya kötü niyetli bir tarayıcı için ilk ipucudur. Kaynak IP'ler spoof edilmişse listede yüzlerce farklı adres göreceksiniz. Bu durumda tek tek engellemeye çalışmak anlamsızdır.
nload: Anlık bant genişliği grafiği
nload -u M eth0
-u M birimi MByte/s yapar (-u m Mbit/s). Birden fazla arayüzü grafiksiz izlemek için nload -m kullanılır. Incoming ve Outgoing grafiklerinde Curr, Avg, Max değerlerine bakın. Dışarı doğru ani sıçrama (Outgoing) ele geçirilmiş bir sunucu veya amplification kaynağı olarak kullanılma ihtimalini düşündürür.
vnstat: Geçmişe dönük trafik
vnstat paketi kurulduktan sonra servis açılmalıdır, aksi halde veri toplamaz:
sudo systemctl enable --now vnstat
vnstat --iflist
sudo vnstat --add -i eth0 # arayüz otomatik eklenmediyse
İlk dakikalarda "Not enough data available yet" mesajı normaldir. Sonrasında:
vnstat -i eth0 # özet
vnstat -i eth0 -h # saatlik
vnstat -i eth0 -d # günlük
vnstat -i eth0 -m # aylık
vnstat -i eth0 -l # canlı trafik
vnstat -i eth0 -5 # 5 dakikalık çözünürlük
Saatlik çıktıda gece 03:00'te beklenmedik bir sıçrama görürseniz, o saatte ne çalıştığına (cron, yedek, saldırı) bakmanız gerekir. Ayar dosyası /etc/vnstat.conf içindedir.
Hızlı ek kontroller
Araçlarla ilk bakıştan sonra şunlar da zaman kazandırır:
ss -s # TCP durum özeti
ss -ntu state syn-recv | wc -l # SYN-RECV sayısı
sudo conntrack -C # bağlantı izleme sayısı
sysctl net.netfilter.nf_conntrack_max # limit
sudo tcpdump -nni eth0 -c 100 udp # kısa paket örneği
SYN-RECV değeri binlerce ise SYN flood şüphesi vardır. conntrack -C değeri nf_conntrack_max'e yaklaşıyorsa, yeni bağlantılar düşmeye başlar. tcpdump'ı her zaman -c ile sınırlayın. Yoğun saldırıda sınırsız çalışan tcpdump sunucuyu daha da yorar.
Bu araçlar neden yetmez?
- Hat dolduysa iş işten geçmiştir. Sunucu arayüzüne giren trafik zaten sizin bağlantınızı doldurmuş olabilir. Sunucudan bakmak, sorunun yalnızca sonucunu gösterir.
- Tarihsel kaynak verisi yoktur. vnstat toplam byte tutar, ama "bu saldırıda hangi kaynak portlar baskındı" sorusunu cevaplamaz.
- Ağın tamamını görmez. Birden fazla sunucunuz veya kendi IP bloğunuz varsa her makinede ayrı ayrı araç çalıştırmak sürdürülebilir değildir.
- Uyarı üretmez. Siz ekrana bakmıyorsanız kimse haber vermez.
Flow tabanlı izleme nedir?
Flow izleme, paketlerin içeriğini değil özetini toplar. Router, switch veya sunucu her akış için kaynak/hedef IP, port, protokol, TCP bayrakları, paket ve byte sayısını bir collector'a gönderir. Yaygın formatlar NetFlow v5/v9, IPFIX ve sFlow'dur. Tam paket yakalamaya göre çok daha hafiftir ve haftalarca saklanabilir.
Flow verisiyle şunları yapabilirsiniz:
- Hedef IP başına bps ve pps takibi, eşik aşıldığında uyarı
- Saldırı tipini ayırt etme (UDP amplification, SYN flood, ICMP)
- Saldırıya uğrayan hedef IP'yi saniyeler içinde bulma
- Geçmişe dönük analiz ve raporlama
Linux sunucuda küçük bir deneme: softflowd + nfdump
Tek bir sunucunun trafiğini flow olarak görmek için softflowd ve nfdump yeterlidir (collector olarak ayrı bir makine önerilir):
# Collector (192.0.2.50)
sudo apt install -y nfdump
sudo nfcapd -w -D -l /var/cache/nfdump -p 2055
# Sunucu (flow üretici)
sudo apt install -y softflowd
sudo softflowd -i eth0 -n 192.0.2.50:2055 -v 9
Collector'ın 2055/UDP portunu yalnızca flow gönderen IP'ye açın. Sonra sorgulayın:
# En çok trafik alan hedefler
nfdump -R /var/cache/nfdump -s dstip/bytes -n 10
# 192.0.2.10'a gelen UDP trafiğinde baskın kaynak portlar
nfdump -R /var/cache/nfdump -s srcport/packets -n 10 'proto udp and dst ip 192.0.2.10'
Kaynak port olarak 53, 123, 11211 veya 1900 ağırlıktaysa ve paketler büyükse, bu bir reflection/amplification saldırısı işaretidir. Çok sayıda küçük TCP akışı ve yalnızca SYN bayrağı varsa SYN flood'a bakıyorsunuzdur.
Saldırı tipini flow'dan okuma
| Gözlem | Olası durum |
|---|---|
| Tek hedef IP'ye çok yüksek pps, küçük paketler, çok sayıda kaynak | SYN/ACK veya UDP flood |
| Kaynak port 53/123/11211, büyük paketler | Amplification |
| ICMP payı normalin çok üstünde | ICMP flood |
| Giden trafik ani artmış, hedefler dağınık | Ele geçirilmiş sunucu |
Yaygın hatalar ve çözümleri
- Yanlış arayüz: Grafikler sıfır gösteriyor.
ip -br linkile doğru adı bulun. - iftop'ta gecikme:
-neksiktir, DNS sorguları ekranı bekletir. - Flow gelmiyor: Firewall'da 2055/UDP kapalıdır veya collector'ın dinlediği port farklıdır.
tcpdump -nni any udp port 2055ile doğrulayın. - Yanlış zaman damgaları: Hem exporter hem collector'da NTP (
chrony) çalışmalıdır. - Örneklemeli (sampled) flow'u birebir okumak: sFlow ve çoğu örneklemeli NetFlow'da ham sayılar örnekleme oranıyla çarpılmalıdır. Aksi halde pps ve bps değerlerini düşük hesaplarsınız.
- Eşiği tek sayıyla belirlemek: Normal trafik profilinizi (gün/gece, kampanya günleri) en az birkaç hafta gözleyin. Eşikleri buna göre koyun.
Ne zaman hazır bir izleme platformu mantıklı?
Kendi ASN'iniz ve IP bloğunuz varsa veya çok sayıda müşteri sunucusu barındırıyorsanız, collector, depolama, eşik tanımı ve uyarı işini elle yönetmek zorlaşır. NixMon, flow tabanlı ağ izleme ve DDoS tespiti için geliştirilmiş bir çözümdür. Trafiği hedef bazında görmenizi ve saldırıyı erken fark etmenizi sağlar. Tespit ettiğiniz saldırıyı ağ kenarında temizlemek içinse DDoS koruma ve firewall hizmetlerimize göz atabilirsiniz.
Özet kontrol listesi
- Arayüz adını doğrulayın (
ip -br link). htopile CPU, steal, iowait ve süreçlere bakın.iftop -nNPile trafiğin kaynağını ve hedefini görün.nloadile anlık hızı,vnstatile geçmişi takip edin.ss -sveconntrack -Cile bağlantı tablosunu kontrol edin.- Hat doluyorsa veya birden fazla hedef varsa flow izlemeye geçin ve eşik bazlı uyarı tanımlayın.
Sık sorulan sorular
htop, iftop ve nload arasındaki fark nedir?
htop CPU, RAM ve süreçleri gösterir. iftop hangi IP ve port çiftlerinin ne kadar trafik ürettiğini listeler. nload ise arayüzün anlık gelen ve giden hızını grafikle gösterir.
vnstat neden veri göstermiyor?
Servis çalışmıyor olabilir (`systemctl enable --now vnstat`) ya da arayüz eklenmemiş olabilir (`vnstat --add -i eth0`). Kurulumdan sonra ilk dakikalarda veri birikmediği için 'Not enough data' mesajı çıkması normaldir.
Flow izleme ile paket yakalama (tcpdump) arasındaki fark nedir?
tcpdump paket içeriğini yakalar. Yoğun trafikte ağırdır ve uzun süre saklanamaz. Flow izleme yalnızca akış özetini (IP, port, protokol, byte, paket) toplar. Bu yüzden hafiftir, uzun süre saklanabilir ve saldırı tespiti için daha uygundur.
DDoS saldırısını sunucu içinden tespit edebilir miyim?
Küçük saldırılarda iftop, ss ve conntrack ile belirti görebilirsiniz. Hat dolduğunda sunucu içinden yapılan analiz yetersiz kalır. Bu durumda ağ kenarındaki flow verisi ve otomatik eşik uyarısı gerekir.