MySQL MariaDB Kurulumu ve Performans Ayarı Rehberi
MySQL veya MariaDB kurulumu Ubuntu/Debian'da tek bir apt install ile biter, asıl fark kurulumdan sonraki ayarda ortaya çıkar. Performans için ilk bakılacak üç yer innodb_buffer_pool_size, slow query log ve doğru indekslerdir. Güvenlik için de 3306 portunu internete açmamak en sağlam kuraldır.
Bu rehberde Linux VDS veya fiziksel sunucuda MariaDB/MySQL'i kuracak, buffer pool'u RAM'e göre ayarlayacak, yavaş sorguları bulup indeksle çözecek ve uzaktan erişimi kontrollü şekilde açacaksınız.
MariaDB mi MySQL mi?
İkisi de InnoDB kullanır ve çoğu uygulama (WordPress, Laravel, cPanel, Plesk) ile uyumludur. Pratik ayrım şöyledir:
- MariaDB: Debian/Ubuntu ve RHEL türevlerinin depolarında hazır gelir, hosting panelleriyle yaygın kullanılır.
- MySQL (Oracle): 8.x serisi,
sysşeması veEXPLAIN ANALYZEgibi araçlarda güçlüdür.
Bu yazıdaki komutların büyük kısmı ikisinde de çalışır. Fark olan yerleri belirttim.
Kurulum
Ubuntu / Debian
sudo apt update
sudo apt install mariadb-server # veya: sudo apt install mysql-server
sudo systemctl enable --now mariadb # MySQL için: mysql
sudo mysql_secure_installation
AlmaLinux / Rocky Linux
sudo dnf install mariadb-server # veya: mysql-server
sudo systemctl enable --now mariadb
sudo mysql_secure_installation
mysql_secure_installation anonim kullanıcıları ve test veritabanını kaldırmanızı, uzaktan root girişini kapatmanızı sağlar. Hepsine "evet" demek iyi bir başlangıçtır. Kurulumu doğrulayın:
sudo mysql -e "SELECT VERSION();"
ss -tlnp | grep 3306
Varsayılan olarak servis yalnızca 127.0.0.1:3306 dinler. Bu istenen durumdur.
Veritabanı ve kısıtlı kullanıcı
Uygulamalar için root kullanmayın. Her uygulamaya kendi veritabanı ve yalnızca gereken yetkiler verilir:
CREATE DATABASE app CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_unicode_ci;
CREATE USER 'appuser'@'localhost' IDENTIFIED BY 'uzun-ve-rastgele-parola';
GRANT SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE ON app.* TO 'appuser'@'localhost';
FLUSH PRIVILEGES;
Ayar dosyası nereye yazılır?
Paket dosyalarını değiştirmek yerine ayrı bir dosya oluşturun, güncellemelerde ezilmez:
- Debian/Ubuntu:
/etc/mysql/conf.d/99-tuning.cnf - RHEL türevleri:
/etc/my.cnf.d/99-tuning.cnf
Dosya [mysqld] bölümüyle başlar. Değişiklikten sonra sudo systemctl restart mariadb (veya mysql) çalıştırın.
innodb_buffer_pool_size: En Etkili Ayar
InnoDB, tabloları ve indeksleri RAM'deki buffer pool'da önbelleğe alır. Havuz küçükse her sorgu diske gider ve gecikme artar. Başlangıç için pratik oranlar:
| Sunucu rolü | Buffer pool oranı |
|---|---|
| Sadece veritabanı | RAM'in %50–70'i |
| Web + veritabanı aynı sunucuda | RAM'in %25–40'ı |
8 GB RAM'li, sadece veritabanı çalışan bir sunucu için örnek yapılandırma:
[mysqld]
innodb_buffer_pool_size = 5G
innodb_flush_method = O_DIRECT
innodb_file_per_table = 1
innodb_log_file_size = 1G # MySQL 8.0.30+ için: innodb_redo_log_capacity = 1G
max_connections = 200
tmp_table_size = 64M
max_heap_table_size = 64M
Buffer pool'u yeniden başlatmadan da değiştirebilirsiniz:
SET GLOBAL innodb_buffer_pool_size = 5 * 1024 * 1024 * 1024;
Kalıcı olması için dosyaya yazmayı unutmayın.
Ayarın işe yarayıp yaramadığını ölçün
SHOW GLOBAL STATUS LIKE 'Innodb_buffer_pool_read%';
Innodb_buffer_pool_reads (diskten okunan) değeri, Innodb_buffer_pool_read_requests (toplam okuma isteği) değerinin %1'inden çok küçük olmalıdır. Oran yüksekse ve veri setiniz RAM'den büyükse havuzu büyütmeyi veya sorguları/indeksleri düzeltmeyi düşünün.
max_connections'ı körlemesine artırmayın
Her bağlantı kendi tampon belleğini kullanır. "Too many connections" hatasında önce uygulamanın bağlantıları kapatıp kapatmadığına, connection pool kullanıp kullanmadığına bakın. Limiti çok yükseltirseniz buffer pool + bağlantı belleği RAM'i aşar ve OOM killer MySQL'i öldürür.
Slow Query Log ile Yavaş Sorguları Bulma
Tahminle optimizasyon yapmayın, önce yavaş sorguları kaydedin:
[mysqld]
slow_query_log = 1
slow_query_log_file = /var/log/mysql/slow.log
long_query_time = 1
# MariaDB: sorgu planını da loga yazar
# log_slow_verbosity = query_plan
# MySQL 8: ek bilgi
# log_slow_extra = ON
Yeniden başlatmadan açmak için:
SET GLOBAL slow_query_log = 1;
SET GLOBAL long_query_time = 1;
Not: SET GLOBAL long_query_time yalnızca yeni bağlantıları etkiler. Mevcut oturumlar eski değerle devam eder. log_queries_not_using_indexes seçeneğini ilk günden açarsanız log hızla şişer, gerekirse kısa süreli açın.
Birkaç saat veya bir gün trafik topladıktan sonra özetleyin:
# En çok toplam süre harcayan 10 sorgu
sudo mysqldumpslow -s t -t 10 /var/log/mysql/slow.log
# Daha ayrıntılı analiz için (Percona Toolkit)
sudo pt-query-digest /var/log/mysql/slow.log | less
Log dosyasını logrotate ile döndürmeyi unutmayın, Debian/Ubuntu paketleri genelde hazır bir kural getirir.
İndeks ve EXPLAIN
Slow log'da çıkan sorguyu EXPLAIN ile inceleyin:
EXPLAIN SELECT * FROM orders
WHERE customer_id = 42 AND status = 'paid'
ORDER BY created_at DESC LIMIT 20;
Çıktıda type: ALL ve rows değeri çok yüksekse tablo baştan sona taranıyor demektir. Çözüm bileşik indeks:
ALTER TABLE orders
ADD INDEX idx_cust_status_created (customer_id, status, created_at);
Sütun sırası önemlidir: önce eşitlik (=) koşulları, sonra sıralama/aralık sütunu gelir. İndeks "en soldaki önek" kuralıyla çalışır; (customer_id, status, created_at) indeksi yalnızca status ile arama yapan sorguya yardımcı olmaz.
Gerçek çalışma süresini görmek için MySQL 8'de EXPLAIN ANALYZE, MariaDB'de ANALYZE SELECT ... kullanılır.
İndeksi bozan yaygın hatalar
| Hata | Çözüm |
|---|---|
WHERE DATE(created_at) = '2025-01-10' |
created_at >= '2025-01-10' AND created_at < '2025-01-11' |
LIKE '%kelime' (başta joker) |
Önek araması (LIKE 'kelime%') veya FULLTEXT indeks |
| Sayısal sütunu string ile karşılaştırma | Veri tipini eşleştirin |
SELECT * |
Yalnızca gereken sütunları seçin, kapsayan indeks kullanın |
| Her sütuna ayrı indeks | Gerçek sorgulara göre bileşik indeks tasarlayın |
Her indeks yazma işlemlerini yavaşlatır ve disk kullanır. Kullanılmayanları periyodik olarak temizleyin (MySQL'de sys.schema_unused_indexes görünümü yardımcı olur).
Uzaktan Erişim Güvenliği
Veritabanı portunu 0.0.0.0 üzerinde internete açmak, otomatik parola denemelerine davetiye çıkarmaktır. Güvenlik sırası şöyledir:
- Mümkünse hiç açmayın. Uygulama ve veritabanı aynı sunucuda veya aynı özel ağdaysa
bind-address = 127.0.0.1kalsın. - SSH tüneli veya VPN kullanın. Yönetim erişimi için port açmak gerekmez:
ssh -L 3307:127.0.0.1:3306 kullanici@203.0.113.10
mysql -h 127.0.0.1 -P 3307 -u appuser -p
- Açmanız gerekiyorsa özel IP'ye bağlayın ve güvenlik duvarında yalnızca belirli kaynağa izin verin:
[mysqld]
bind-address = 192.0.2.5
skip-name-resolve = 1
# UFW
sudo ufw allow from 198.51.100.20 to any port 3306 proto tcp
# firewalld
sudo firewall-cmd --permanent --add-rich-rule='rule family="ipv4" source address="198.51.100.20" port port="3306" protocol="tcp" accept'
sudo firewall-cmd --reload
skip-name-resolve açıkken kullanıcı tanımlarında host adı değil IP kullanmalısınız.
- Kullanıcıyı da IP'ye bağlayın ve TLS isteyin:
CREATE USER 'appuser'@'198.51.100.20' IDENTIFIED BY 'uzun-ve-rastgele-parola';
GRANT SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE ON app.* TO 'appuser'@'198.51.100.20';
ALTER USER 'appuser'@'198.51.100.20' REQUIRE SSL;
MariaDB'de TLS için ssl_cert, ssl_key ve ssl_ca değerlerini tanımlamanız gerekir. SHOW VARIABLES LIKE '%ssl%'; ile durumu kontrol edin.
Dışarıdan test için başka bir makinede nc -zv 192.0.2.5 3306 çalıştırın. İzin vermediğiniz kaynaktan bağlantı kurulabiliyorsa kuralları gözden geçirin. Veritabanı portu açık olan sunucularda ağ seviyesinde filtreleme de önemlidir. Hacimli L3/L4 saldırıların sunucuya ulaşmadan azaltılması için DDoS koruma ve firewall hizmetini inceleyebilirsiniz.
Sık Karşılaşılan Hatalar
- ERROR 1045 Access denied: Kullanıcı/host eşleşmesi yanlıştır.
SELECT user, host FROM mysql.user;ile'appuser'@'localhost'ile'appuser'@'198.51.100.20'farkına bakın. - ERROR 2002 (HY000): Soket bulunamıyor, servis çalışmıyordur.
systemctl status mariadbvejournalctl -u mariadbkontrol edin. - ERROR 2003 (111): Uzaktan bağlanılamıyor;
bind-addresshâlâ 127.0.0.1 veya güvenlik duvarı portu engelliyordur. - Servis ansızın kapanıyor:
journalctl -k | grep -i oomile OOM killer kaydını arayın. Buffer pool vemax_connectionsdeğerlerini düşürün. - Slow log boş: Dizin yazma izni (
chown mysql:mysql /var/log/mysql) veyalong_query_timeayarı yanlıştır. - Log boyutu aşırı artıyor:
log_queries_not_using_indexeskapatın, logrotate ekleyin.
Kısa Kontrol Listesi
- Kurulumdan sonra
mysql_secure_installationçalıştırıldı mı? - Her uygulamanın kendi kullanıcısı ve minimum yetkisi var mı?
innodb_buffer_pool_sizeRAM'e göre ayarlandı mı, hit oranı ölçüldü mü?- Slow query log açık, analiz düzenli yapılıyor mu?
- 3306 internete kapalı veya yalnızca belirli IP'ye mi açık?
mysqldump --single-transactionveya fiziksel yedek planı çalışıyor mu?
Veritabanı performansı büyük ölçüde RAM ve disk gecikmesine bağlıdır. Buffer pool'u rahat tutabileceğiniz kaynaklara sahip bir VDS sunucuya taşımak, ayarların etkisini daha net görmenizi sağlar.
Sık sorulan sorular
innodb_buffer_pool_size kaç GB olmalı?
Sadece veritabanı çalışan sunucuda RAM'in yaklaşık %50–70'i, web sunucusuyla paylaşılan makinede %25–40'ı iyi bir başlangıçtır. Sonrasında Innodb_buffer_pool_reads ve read_requests değerleriyle diske düşen okuma oranını ölçüp ayarı gözden geçirin.
MySQL'i yeniden başlatmadan buffer pool boyutunu değiştirebilir miyim?
Evet. MySQL 5.7+ ve MariaDB 10.2+ sürümlerinde SET GLOBAL innodb_buffer_pool_size komutuyla çalışırken değiştirebilirsiniz. Ayarı yapılandırma dosyasına da yazmazsanız yeniden başlatmada eski değere döner.
MySQL'e uzaktan erişim güvenli şekilde nasıl açılır?
En güvenli yol SSH tüneli veya VPN kullanmaktır. Port açmanız gerekiyorsa bind-address'i özel IP'ye ayarlayın, güvenlik duvarında yalnızca belirli kaynak IP'ye izin verin, kullanıcıyı o IP'ye bağlayın ve REQUIRE SSL ile TLS zorunlu kılın.
long_query_time kaç saniye olmalı?
Başlangıçta 1 saniye makul bir değerdir. Sorunlar çözüldükçe 0.5 veya 0.2 gibi daha düşük değerlere inebilirsiniz. Çok düşük değer log boyutunu hızla artırabilir.