· 6 dk okuma

MySQL MariaDB Kurulumu ve Performans Ayarı Rehberi

MySQL veya MariaDB kurulumu Ubuntu/Debian'da tek bir apt install ile biter, asıl fark kurulumdan sonraki ayarda ortaya çıkar. Performans için ilk bakılacak üç yer innodb_buffer_pool_size, slow query log ve doğru indekslerdir. Güvenlik için de 3306 portunu internete açmamak en sağlam kuraldır.

Bu rehberde Linux VDS veya fiziksel sunucuda MariaDB/MySQL'i kuracak, buffer pool'u RAM'e göre ayarlayacak, yavaş sorguları bulup indeksle çözecek ve uzaktan erişimi kontrollü şekilde açacaksınız.

MariaDB mi MySQL mi?

İkisi de InnoDB kullanır ve çoğu uygulama (WordPress, Laravel, cPanel, Plesk) ile uyumludur. Pratik ayrım şöyledir:

Bu yazıdaki komutların büyük kısmı ikisinde de çalışır. Fark olan yerleri belirttim.

Kurulum

Ubuntu / Debian

sudo apt update
sudo apt install mariadb-server      # veya: sudo apt install mysql-server
sudo systemctl enable --now mariadb  # MySQL için: mysql
sudo mysql_secure_installation

AlmaLinux / Rocky Linux

sudo dnf install mariadb-server      # veya: mysql-server
sudo systemctl enable --now mariadb
sudo mysql_secure_installation

mysql_secure_installation anonim kullanıcıları ve test veritabanını kaldırmanızı, uzaktan root girişini kapatmanızı sağlar. Hepsine "evet" demek iyi bir başlangıçtır. Kurulumu doğrulayın:

sudo mysql -e "SELECT VERSION();"
ss -tlnp | grep 3306

Varsayılan olarak servis yalnızca 127.0.0.1:3306 dinler. Bu istenen durumdur.

Veritabanı ve kısıtlı kullanıcı

Uygulamalar için root kullanmayın. Her uygulamaya kendi veritabanı ve yalnızca gereken yetkiler verilir:

CREATE DATABASE app CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_unicode_ci;
CREATE USER 'appuser'@'localhost' IDENTIFIED BY 'uzun-ve-rastgele-parola';
GRANT SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE ON app.* TO 'appuser'@'localhost';
FLUSH PRIVILEGES;

Ayar dosyası nereye yazılır?

Paket dosyalarını değiştirmek yerine ayrı bir dosya oluşturun, güncellemelerde ezilmez:

Dosya [mysqld] bölümüyle başlar. Değişiklikten sonra sudo systemctl restart mariadb (veya mysql) çalıştırın.

innodb_buffer_pool_size: En Etkili Ayar

InnoDB, tabloları ve indeksleri RAM'deki buffer pool'da önbelleğe alır. Havuz küçükse her sorgu diske gider ve gecikme artar. Başlangıç için pratik oranlar:

Sunucu rolü Buffer pool oranı
Sadece veritabanı RAM'in %50–70'i
Web + veritabanı aynı sunucuda RAM'in %25–40'ı

8 GB RAM'li, sadece veritabanı çalışan bir sunucu için örnek yapılandırma:

[mysqld]
innodb_buffer_pool_size = 5G
innodb_flush_method     = O_DIRECT
innodb_file_per_table   = 1
innodb_log_file_size    = 1G      # MySQL 8.0.30+ için: innodb_redo_log_capacity = 1G
max_connections         = 200
tmp_table_size          = 64M
max_heap_table_size     = 64M

Buffer pool'u yeniden başlatmadan da değiştirebilirsiniz:

SET GLOBAL innodb_buffer_pool_size = 5 * 1024 * 1024 * 1024;

Kalıcı olması için dosyaya yazmayı unutmayın.

Ayarın işe yarayıp yaramadığını ölçün

SHOW GLOBAL STATUS LIKE 'Innodb_buffer_pool_read%';

Innodb_buffer_pool_reads (diskten okunan) değeri, Innodb_buffer_pool_read_requests (toplam okuma isteği) değerinin %1'inden çok küçük olmalıdır. Oran yüksekse ve veri setiniz RAM'den büyükse havuzu büyütmeyi veya sorguları/indeksleri düzeltmeyi düşünün.

max_connections'ı körlemesine artırmayın

Her bağlantı kendi tampon belleğini kullanır. "Too many connections" hatasında önce uygulamanın bağlantıları kapatıp kapatmadığına, connection pool kullanıp kullanmadığına bakın. Limiti çok yükseltirseniz buffer pool + bağlantı belleği RAM'i aşar ve OOM killer MySQL'i öldürür.

Slow Query Log ile Yavaş Sorguları Bulma

Tahminle optimizasyon yapmayın, önce yavaş sorguları kaydedin:

[mysqld]
slow_query_log      = 1
slow_query_log_file = /var/log/mysql/slow.log
long_query_time     = 1
# MariaDB: sorgu planını da loga yazar
# log_slow_verbosity = query_plan
# MySQL 8: ek bilgi
# log_slow_extra = ON

Yeniden başlatmadan açmak için:

SET GLOBAL slow_query_log = 1;
SET GLOBAL long_query_time = 1;

Not: SET GLOBAL long_query_time yalnızca yeni bağlantıları etkiler. Mevcut oturumlar eski değerle devam eder. log_queries_not_using_indexes seçeneğini ilk günden açarsanız log hızla şişer, gerekirse kısa süreli açın.

Birkaç saat veya bir gün trafik topladıktan sonra özetleyin:

# En çok toplam süre harcayan 10 sorgu
sudo mysqldumpslow -s t -t 10 /var/log/mysql/slow.log

# Daha ayrıntılı analiz için (Percona Toolkit)
sudo pt-query-digest /var/log/mysql/slow.log | less

Log dosyasını logrotate ile döndürmeyi unutmayın, Debian/Ubuntu paketleri genelde hazır bir kural getirir.

İndeks ve EXPLAIN

Slow log'da çıkan sorguyu EXPLAIN ile inceleyin:

EXPLAIN SELECT * FROM orders
WHERE customer_id = 42 AND status = 'paid'
ORDER BY created_at DESC LIMIT 20;

Çıktıda type: ALL ve rows değeri çok yüksekse tablo baştan sona taranıyor demektir. Çözüm bileşik indeks:

ALTER TABLE orders
  ADD INDEX idx_cust_status_created (customer_id, status, created_at);

Sütun sırası önemlidir: önce eşitlik (=) koşulları, sonra sıralama/aralık sütunu gelir. İndeks "en soldaki önek" kuralıyla çalışır; (customer_id, status, created_at) indeksi yalnızca status ile arama yapan sorguya yardımcı olmaz.

Gerçek çalışma süresini görmek için MySQL 8'de EXPLAIN ANALYZE, MariaDB'de ANALYZE SELECT ... kullanılır.

İndeksi bozan yaygın hatalar

Hata Çözüm
WHERE DATE(created_at) = '2025-01-10' created_at >= '2025-01-10' AND created_at < '2025-01-11'
LIKE '%kelime' (başta joker) Önek araması (LIKE 'kelime%') veya FULLTEXT indeks
Sayısal sütunu string ile karşılaştırma Veri tipini eşleştirin
SELECT * Yalnızca gereken sütunları seçin, kapsayan indeks kullanın
Her sütuna ayrı indeks Gerçek sorgulara göre bileşik indeks tasarlayın

Her indeks yazma işlemlerini yavaşlatır ve disk kullanır. Kullanılmayanları periyodik olarak temizleyin (MySQL'de sys.schema_unused_indexes görünümü yardımcı olur).

Uzaktan Erişim Güvenliği

Veritabanı portunu 0.0.0.0 üzerinde internete açmak, otomatik parola denemelerine davetiye çıkarmaktır. Güvenlik sırası şöyledir:

  1. Mümkünse hiç açmayın. Uygulama ve veritabanı aynı sunucuda veya aynı özel ağdaysa bind-address = 127.0.0.1 kalsın.
  2. SSH tüneli veya VPN kullanın. Yönetim erişimi için port açmak gerekmez:
ssh -L 3307:127.0.0.1:3306 kullanici@203.0.113.10
mysql -h 127.0.0.1 -P 3307 -u appuser -p
  1. Açmanız gerekiyorsa özel IP'ye bağlayın ve güvenlik duvarında yalnızca belirli kaynağa izin verin:
[mysqld]
bind-address     = 192.0.2.5
skip-name-resolve = 1
# UFW
sudo ufw allow from 198.51.100.20 to any port 3306 proto tcp

# firewalld
sudo firewall-cmd --permanent --add-rich-rule='rule family="ipv4" source address="198.51.100.20" port port="3306" protocol="tcp" accept'
sudo firewall-cmd --reload

skip-name-resolve açıkken kullanıcı tanımlarında host adı değil IP kullanmalısınız.

  1. Kullanıcıyı da IP'ye bağlayın ve TLS isteyin:
CREATE USER 'appuser'@'198.51.100.20' IDENTIFIED BY 'uzun-ve-rastgele-parola';
GRANT SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE ON app.* TO 'appuser'@'198.51.100.20';
ALTER USER 'appuser'@'198.51.100.20' REQUIRE SSL;

MariaDB'de TLS için ssl_cert, ssl_key ve ssl_ca değerlerini tanımlamanız gerekir. SHOW VARIABLES LIKE '%ssl%'; ile durumu kontrol edin.

Dışarıdan test için başka bir makinede nc -zv 192.0.2.5 3306 çalıştırın. İzin vermediğiniz kaynaktan bağlantı kurulabiliyorsa kuralları gözden geçirin. Veritabanı portu açık olan sunucularda ağ seviyesinde filtreleme de önemlidir. Hacimli L3/L4 saldırıların sunucuya ulaşmadan azaltılması için DDoS koruma ve firewall hizmetini inceleyebilirsiniz.

Sık Karşılaşılan Hatalar

Kısa Kontrol Listesi

Veritabanı performansı büyük ölçüde RAM ve disk gecikmesine bağlıdır. Buffer pool'u rahat tutabileceğiniz kaynaklara sahip bir VDS sunucuya taşımak, ayarların etkisini daha net görmenizi sağlar.

Sık sorulan sorular

innodb_buffer_pool_size kaç GB olmalı?

Sadece veritabanı çalışan sunucuda RAM'in yaklaşık %50–70'i, web sunucusuyla paylaşılan makinede %25–40'ı iyi bir başlangıçtır. Sonrasında Innodb_buffer_pool_reads ve read_requests değerleriyle diske düşen okuma oranını ölçüp ayarı gözden geçirin.

MySQL'i yeniden başlatmadan buffer pool boyutunu değiştirebilir miyim?

Evet. MySQL 5.7+ ve MariaDB 10.2+ sürümlerinde SET GLOBAL innodb_buffer_pool_size komutuyla çalışırken değiştirebilirsiniz. Ayarı yapılandırma dosyasına da yazmazsanız yeniden başlatmada eski değere döner.

MySQL'e uzaktan erişim güvenli şekilde nasıl açılır?

En güvenli yol SSH tüneli veya VPN kullanmaktır. Port açmanız gerekiyorsa bind-address'i özel IP'ye ayarlayın, güvenlik duvarında yalnızca belirli kaynak IP'ye izin verin, kullanıcıyı o IP'ye bağlayın ve REQUIRE SSL ile TLS zorunlu kılın.

long_query_time kaç saniye olmalı?

Başlangıçta 1 saniye makul bir değerdir. Sorunlar çözüldükçe 0.5 veya 0.2 gibi daha düşük değerlere inebilirsiniz. Çok düşük değer log boyutunu hızla artırabilir.

MySQL/MariaDB sunucunuz için Nixcon VDS çözümlerini inceleyin.İncele